Το 1970, ένας ψυχολόγος ονόματι Gordon Gallup, αναισθητοποίησε τέσσερις χιμπατζήδες και ζωγράφισε κόκκινα σημάδια στα φρύδια τους. Όταν οι χιμπατζήδες ξύπνησαν, είδαν τα είδωλά τους σε ένα καθρέφτη. Η αντίδραση τους ήταν η ίδια με τη δική μας κάτω από αυτές τις περιστάσεις – άγγιξαν τα φρύδια τους και εστίασαν στα κόκκινα σημάδια. Ο Gallup κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χιμπατζήδες θα μπορούσαν να αναγνωρίσουν τα δικά τους είδωλα – ένα κατόρθωμα που «θα απαιτούσε μια μάλλον προηγμένη μορφή νόησης».

Η τεχνική με τον καθρέφτη αποτέλεσε μία από τις πιο γνωστές τεχνικές για τη μελέτη της νοημοσύνης των ζώων, και μία από τις πιο αμφιλεγόμενες. Η τεχνική εφαρμόστηκε σε δεκάδες είδη.

Οι χιμπατζήδες και οι ουρακοτάγκοι έχουν «περάσει» αυτό το τεστ με επιτυχία, όπως και μερικά δελφίνια και ελέφαντες. Οι επιστήμονες ήθελαν να χρησιμοποιήσουν την τεχνική αυτή για να δημιουργήσουν μια λίστα νοημοσύνης των ζώων. Η τεχνική αυτή, όμως, χαρακτηρίστηκε από πολλούς αμφιλεγόμενη καθώς έξυπνα πλάσματα έχουν αποτύχει σε μεγάλο βαθμό ή τελείως, συμπεριλαμβανομένων κορακιών, παπαγάλων, γοριλλών, μαϊμούδων, σκύλων και ακόμη και μικρών παιδιών. Η αποτυχία τους στο τεστ, όμως, δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι τα πλάσματα αυτά δεν έχουν αίσθηση της εικόνας τους. Πιθανόν, η τεχνική αυτή να μην είναι πραγματικά κατάλληλη για όλους.

Ας εστιάσουμε στα σκυλιά. Τα σκυλιά δεν αλληλο-κτενίζονται όπως οι πίθηκοι, άρα δεν αναμένει κανείς να προσπαθήσουν να εξετάσουν ένα σημάδι στο κεφάλι τους. Επιπλέον, η τεχνική με τον καθρέφτη είναι μια οπτική τεχνική, σχεδιασμένη από οπτικά ζώα (εμάς) για άλλα οπτικά ζώα. Τα σκυλιά ζουν, κυρίως, σε έναν κόσμο «μυρωδιάς». Εάν θέλουμε να διαπιστώσουμε αν έχουν αίσθηση της εικόνας τους, πρέπει να σχεδιάσουμε ένα πείραμα κατάλληλο για το δικό τους κόσμο. Ένα κόσμο που είναι δύσκολο να φανταστούμε.

Ο Marc Bekoff, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο προσπάθησε να σχεδιάσει ένα πείραμα και το εφάρμοσε στο σκύλο του, Jethro. Για πέντε χειμώνες, μάζευε το χιόνι που ο σκύλος του αλλά και άλλοι σκύλοι είχαν ουρήσει πάνω και το μετέφερε σε νέες τοποθεσίες. Διαπίστωσε ότι ο Jethro ξόδευε λιγότερο χρόνο στο να μυρίζει τα δικά του ούρα από ότι αυτά άλλων σκυλιών. Επομένως, δεν ήταν ικανός να αναγνωρίσει τον εαυτό του στον καθρέφτη, αλλά μπορούσε να αναγνωρίσει τη δική του-μοναδική- μυρωδιά.

Εμπνευσμένη από αυτό το «κίτρινο πείραμα χιονιού», η Horowitz (παλιά συμφοιτήτρια του Bekoff) σχεδίασε μια μεγαλύτερη και διεξοδικότερη έρευνα. Στην έρευνά της θα συμμετείχαν 36 σκύλοι μαζί με τους ιδιοκτήτες τους. Σε κάθε ιδιοκτήτη έδωσε δύο δοχεία. Το ένα δοχείο περιείχε τα ούρα του σκύλου του και το δεύτερο τα ίδια ούρα εμποτισμένα με μια μυρωδιά- το ισοδύναμο της σήμανσης του κεφαλιού ενός ζώου με κόκκινη βαφή.

Τα σκυλιά ξόδεψαν περισσότερο χρόνο στο να μυρίζονται το δοχείο με την τροποποιημένη οσμή από ότι το δοχείο με τα δικά τους ούρα. Η παρουσία του επιπλέον αρώματος άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο τα σκυλιά συμπεριφέρονταν στη δική τους μυρωδιά, ακριβώς όπως η παρουσία ενός κόκκινου σημαδιού αλλάζει πώς ένας χιμπατζής συμπεριφέρεται προς την εικόνα του σε έναν καθρέφτη.


Αυτό σημαίνει ότι αναγνωρίζουν τη δική τους οσφρητική «αντανάκλαση»; ΟΧΙ ακριβώς. Η Horowitz έδωσε, επίσης, στα ζώα μια επιλογή μεταξύ των τροποποιημένων ούρων τους και της ουσίας που χρησιμοποίησε για να τα τροποποιήσει. Αυτή τη φορά, οι σκύλοι χρειάστηκαν τον ίδιο χρόνο για να μυρίσουν τα δύο δοχεία. Αυτό υποδηλώνει ότι οι σκύλοι μυρίζονταν τα τροποποιημένα ούρα όχι επειδή έρχονταν σε αντίθεση με κάποια αίσθηση του εαυτού τους, αλλά επειδή δεν ήταν εξοικειωμένοι με τη μυρωδιά αυτή. Τα σκυλιά, εξάλλου, στρέφονται σε νέες οσμές.

Αφού είδε αυτά τα αποτελέσματα, η Horowitz σκέφτηκε πως η ουσία που χρησιμοποίησε ήταν πολύ ισχυρή. Είχε νοθεύσει τα ούρα των σκύλων με ένα εκχύλισμα καρκινικού ιστού, το οποίο πήρε από ένα σκυλί σε μια κοντινή κτηνιατρική σχολή.

Αποφάσισε να επαναλάβει το πείραμα με 12 νέα σκυλιά. Αυτή τη φορά τροποποίησε τα ούρα τους με ένα πιο ουδέτερο αιθέριο έλαιο. Για άλλη μια φορά, ξόδεψαν περισσότερο χρόνο να μυρίζονται τα τροποποιημένα ούρα τους. Αυτή τη φορά, όμως, μυρίζονταν τα τροποποιημένα ούρα τους για περισσότερο χρόνο από ότι το ίδιο το αιθέριο έλαιο. «Νομίζω ότι είναι μια ωραία αναλογία προς τον χιμπατζή που αναγνωρίζει το κόκκινο σημάδι στο μέτωπό του», λέει η Horowitz. «Το να βλέπεις ένα κόκκινο σημάδι δεν είναι εγγενώς ενδιαφέρον. Είναι ενδιαφέρον μόνο όταν βρίσκεται στον εαυτό του».

Βεβαίως, ο πληθυσμός στη κρίσιμη δεύτερη μελέτη αποτελεί μόνο το ένα τρίτο του πληθυσμού που συμμετείχε στην πρώτη. Όμως, η τεχνική με τον καθρέφτη βασίστηκε σε μεγέθη δειγμάτων που ήταν ακόμη μικρότερα. Η Horowitz προσθέτει ότι τα σκυλιά αντέδρασαν στις μυρωδιές με ταχύτητα που σπάνια παρατηρείται στις έρευνες με  καθρέφτη.
«Αυτή η έρευνα αποδεικνύει ότι ο τρόπος που μελετάμε ένα ζώο, μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός με τις ερωτήσεις που θέτονται», λέει ο Monqiue Udell από το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, ο οποίος επίσης μελετάει τη νοημοσύνη των σκύλων. «Σε μερικές περιπτώσεις, ζητώντας από ένα σκυλί να ολοκληρώσει μια εργασία που σχεδιάστηκε για χιμπατζήδες μπορεί να είναι σαν να ζητάς από έναν γηγενή αγγλόφωνο ομιλητή να ολοκληρώσει μια εξέταση νοημοσύνης σε μια ξένη γλώσσα που δεν έχει μελετήσει ποτέ».

Author: Georgia Theodoulou